17.3.24
מהי טרסה?
טרסה היא קיר בנוי אבני שדה גדולות ומאחוריו צרורות של אבנים קטנות. הטרסות עוצרות את סחף הקרקע ויוצרות מאחוריהן חלקות קרקע עמוקות ומתאימות לעיבוד.
האבנים הקטנות נועדו לייצב את הטרסה ולהאט את זרימת מי הגשם הניגרים במדרון. לאחר שהקרקע שמאחורי הטרסה רוותה, זולגים עודפי המים למדרגה הנמוכה יותר ומרווים גם אותה וכך הלאה, עד לתחתית המדרון. שחרור עודפי המים מפחית את הלחץ על הטרסות ומונע את קריסתן.
סטף – נוף תרבות
הטרסות הבנויות במדרונות ההרים הן נוף התרבות החקלאית של הרי ירושלים משחר ההיסטוריה עד לימי הכפר הערבי סטף, שהתקיים כאן בעת החדשה. אתר סטף משתרע על פני כ-1,000 דונם, רובם מטעי בעל, כלומר, מסתמכים על מי גשם בלבד. בנוסף, בסטף התקיים מערך מפותח של חקלאות שלחין, שנשען על שני המעיינות שנובעים במקום.
מאז שנת 1985 משחזרת קרן קימת לישראל את מערכת ההשקיה ואת הטרסות הקדומות שבסטף. קק"ל פיתחה בסטף ובסביבתו שבילי טיול מסומנים, מסלולי ריצה ורכיבה, מצפורים, חניוני פיקניק וחניון לילה.
חקלאות הררית
בימי קדם התמודדו תושבי ההר עם שני נתונים קשים שהציב בפניהם הטבע: מדרונות תלולים חשופים מקרקע ומחסור במים. המענה שמצאו היה פשוט, אך מתוחכם: טרסות – מדרגות עשויות בנייה יבשה מאבני המקום.
במקומות המעטים שבהם נבעו מעיינות, ניצלו התושבים את שיפוע המדרון להולכת מים בתעלות אל חלקות העיבוד.
יין ושמן זית
בזכות הטרסות גידלו בהרי ירושלים כרמי זית וגפן, ללא צורך בתוספת השקיה (גידולי בעל). לתוצרת של גידולים אלה, יין ושמן, נודעה חשיבות כלכלית עצומה בעת העתיקה.
נראה כי הטרסות הראשונות באזור נבנו כבר בתקופת הברונזה התיכונה (לפני כ-4,000 שנה). בתקופות מסוימות, עם גידול האוכלוסייה, כיסו הטרסות יותר ממחצית הרי ירושלים. חקלאות מסורתית התקיימה בהרי ירושלים כענף חקלאי כלכלי עד למחצית המאה ה-20.
יערות קק"ל
בראשית דרכה נטעה קק"ל בעיקר יערות מחט, שנחשבו באותם ימים לעצים המתאימים ביותר לייעור. רבים מיערות אלה, המשתרעים על כמיליון דונם, עודם מעטרים את ישראל. מה שנעשה אז מתוך תחושת בטן זוכה בימינו לגיבוי מדעי: כיום אנו מבינים שהיערות ממלאים תפקידים אקולוגיים וחברתיים חיוניים ובהם שמירה על הטבע והנוף, לכידת פחמן, מניעת סחף קרקע ומתן שירותי נופש ופנאי. קק"ל נוטעת גם יערות המשפרים את פוריות הקרקע באזורים שחוו מדבור, יערות המספקים צוף לדבורים ויערות ביטחוניים המסתירים שדה ראייה מסביב ליישובי הדרום.
כדי שיערות ישראל ימשיכו למלא את תפקידיהם ביעילות, מעודדת קק"ל התפתחות של תהליכים טבעיים ביערותיה. השאיפה היא ליצור יערות בעלי מגוון ביולוגי רחב, שיגלו עמידות וחוסן לנוכח אתגרים כגון שינוי אקלימי והתפרצות מזיקים. כך תזכה ישראל ביערות בני קיימא שישרתו היטב את הדורות הבאים.
קרן קימת לישראל
קק"ל נוסדה בשנת 1901 ומאז היא משמשת כזרוע הביצועית של הציונות. בשמו של העם היהודי רכשה קק"ל כ-2.6 מיליון דונם קרקע, הכשירה קרקעות לחקלאות, העלתה יישובים על הקרקע והניחה את היסודות לכינונה של מדינת ישראל.
קק"ל פועלת לפתח את הארץ פיתוח בר-קיימא, אקולוגי וחברתי. נאמנה לדרכה זו עוסקת קק"ל במגוון אדיר של תחומים ובהם פיתוח משק המים הלאומי, טיפול ביער ובחורש, מאבק במדבור, הקמת פארקים, יצירת תשתית לתיירות אקולוגית וחינוך סביבתי. באמצעות סניפיה הפזורים ברחבי העולם משמשת קק"ל גשר בין ישראל לעולם היהודי כולו.
What is a terrace?
A terrace is a wall built of large field stones behind which are clusters of small stones. The terraces prevent erosion and create deep plots of arable soil.
The small stones were designed to stabilize the terrace and slow down the flow of rainwater flowing down the slope. Once the soil behind the terrace has saturated, the excess water drains to the lower step and saturates it as well and so on, all the way to the bottom of the slope. Releasing excess water reduces the pressure on the terraces and prevents them from collapsing.
Sataf – Cultural Landscape
The terraces built on the mountain slopes are the cultivated cultural landscape of the Jerusalem Mountains, from the dawn of history to the days of the Arab village of Sataf, situated here in the modern era. The site of Sataf extends over some 100 hectares of mostly rain-fed orchard. Well-developed irrigated agriculture, which relied on two springs at the site, also existed at Sataf. Since 1985, Keren Kayemeth LeIsrael has been reconstructing the irrigation system and the ancient terraces at Sataf. KKL-JNF has developed marked walking trails at Sataf and in its vicinity, as well as jogging and bicycle trails, lookouts, picnic areas and an overnight campground.
Mountain Agriculture
In ancient times nature presented the inhabitants of the mountains with two given circumstances: steep slopes devoid of soil and a lack of water. The solution they found was simple but sophisticated – terraces built of local stones without bonding material. In the few places where springs emerged, the inhabitants took advantage of the slope to channel water to their cultivated plots.
Wine and Olive Oil
Thanks to the terraces, the Jerusalem Mountains farmers raised olives and grapes irrigated rainfall only. These crops were of great economic importance in antiquity.
The first terraces in the region were apparently buit as early as the Middle Bronze Age (about 4,000 years ago). In certain periods when the population increased, more than half of the Jerusalem Mountains were covered with terraces. Traditional agriculture in the Jerusalem Mountains remained an economic pursuit until the mid-twentieth century.
KKL-JNF Forests
In its early days, KKL-JNF planted mainly conifers, which in those days were considered the most suitable species for afforestation. Many of these forests, covering about 1 million dunams, still adorn Israel. What was done at the time out of a gut feeling, is now borne out by science: Today we understand that the forests fulfill essential ecological and social functions, including protecting nature and landscape, trapping carbon, preventing soil erosion, and offering rest and recreation opportunities.
KKL-JNF also plants forests that improve the fertility of the soil in areas that have undergone desertification, forests that provide nectar for bees and security forests that conceal the field of vision around communities in the south.
In order for Israel’s forests to continue to fulfill their functions effectively, KKL-JNF encourages natural processes. The aspiration is to create forests with a broadly diverse ecosystem, that will endure and remain strong in the face of ecological challenges such as climate change and pest outbreaks. Thus Israel will achieve sustainable forests that will serve the coming generations well.
Keren Kayemeth LeIsrael
Since Keren Kayemeth LeIsrael - Jewish National Fund (KKL-JNF) was founded in 1901 it has served as the operational arm of the Zionist Movement. KKL-JNF purchased some 2.6 million dunams of land in the name of the Jewish people, prepared land for agriculture, founded communities and laid the foundations for the establishment of the State of Israel.
KKL-JNF works to develop the land sustainably, ecologically and social-mindedly, to conserve environmental resources and to prepare the State of Israel for the coming generations. Faithful to this path, KKL-JNF works in a huge variety of fields, including development of the national water economy, maintaining forests and woodlands, fighting desertification, establishing parks, creating infrastructure for ecological tourism and environmental education. Through its branches throughout the world, KKL-JNF acts as a bridge between Israel and the entire Jewish world.
ما هو المدرّج الزراعيّ؟
المدرّج الزراعيّ هو جدار حجريّ مبنيّ من احجار كبيرة من الحقل، وخلفة أكوام من الأحجار الصغيرة والحصى. تمنع المدرّجات الزراعيّة جرف التربة وتتكوّن خلفها مساحات فيها التربة عميقة ومناسبة للاستصلاح والزراعة.
تم تصميم الحجارة الصغيرة لتثبيت الشرفة وإبطاء تدفق مياه الأمطار المتدفقة إلى أسفل المنحدر. بمجرد تشبع التربة خلف الشرفة، يتم تصريف المياه الزائدة إلى الدرجة السفلية وتشبعها أيضًا وما إلى ذلك، وصولاً إلى أسفل المنحدر. إن إطلاق المياه الزائدة يقلل الضغط على المدرجات ويمنعها من الانهيار.
صطاف - المشهد الحضاري
تعتبر المدرّجات الزراعيّة الجبلية المقامة على سفوح الجبال من المناظر الطبيعيّة للثقافة الزراعيّة لجبال القدس منذ فجر التاريخ وحتّى أيّام قرية صطاف العربيّة التي كانت موجودة هنا في العصر الحديث. يمتدّ موقع صطاف على مساحة نحو 1000 دونم، معظمها مزارع بعل، أي أنّها تعتمد على مياه الأمطار فقط. بالإضافة إلى ذلك، كان في صطاف نظام متطوّر للزراعة المرويّة، الذي يعتمد على الينابيع الاثنين اللذين ينبعان من المكان.
منذ عام 1985، يعمل كاكال على اعادة نظام الريّ والمدرّجات الزراعيّة القديمة في صطاف. طوّر كاكال في صطاف والمناطق المحيطة مسارات التنزّه ذات العلامات، مسارات الجري والركوب، أماكن للمراقبة، محطّات توقّف للتنزّه في أحضان الطبيعة وموقف ليليّ.
الزراعة الجبليّة
واجه سكّان الجبل في الماضي معطَيَيْن صعبَين فرضتهما عليهم الطبيعة: منحدرات شديدة لا تغطّيها التربة وينقصها الماء. كان الحلّ الذي وجدوه بسيطًا، لكنّه ذكيًّا: مدرّجات زراعيّة- مدرّجات مبنيّة ببناء صلب من حجارة المكان. في الأماكن القليلة التي كانت فيها ينابيع، استغلّ السكّان ميل المنحدر لجرّ المياه في قنوات لتوصيلها إلى القسائم الزراعيّة.
النبيذ وزيت الزيتون
بفضل المدرّجات الزراعيّة، تمّ غرس كروم الزيتون والعنب في جبال القدس، دون الحاجة إلى ريّ إضافيّ (محاصيل البعل). كان لشكل المحاصيل، النبيذ والزيت، أهمّيّة اقتصاديّة هائلة في العصور القديمة.
يبدو أنّ المدرّجات الزراعيّة الأولى في المنطقة قد تمّ بناؤها بالفعل في أواسط العصر البرونزيّ (قبل نحو 4000 عام). في فترات معيّنة، ومع النموّ السكّاني، غطّت المدرّجات الزراعيّة أكثر من نصف جبال القدس. كانت الزراعة التقليديّة موجودة في جبال القدس كفرع زراعيّ اقتصاديّ حتّى منتصف القرن العشرين.
غابات كاكال
في بداياته مشوارها زرع كاكال بشكل خاص غابات صنوبريّة التي اعتُبرت في حينه أكثر الأشجار ملاءَمة للتحرش. لا تزال العديد من هذه الغابات، التي تغطّي حوالي مليون دونم، تزيّن إسرائيل. ما تمّ فعله في تلك الفترة بناءً على إحساس يحظى اليوم بدعم علميّ: نُدرك اليوم أنّ الغابات تؤدّي أدوارها البيئيّة والاجتماعيّة الضروريّة ومن بينها المحافظة على الطبيعة والمناظر الطبيعيّة، امتصاص الكربون، منع تآكل التربة وتوفير خدمات الترفيه والتسلية. يزرع كاكال أيضًا الغابات التي تعمل على تحسين خصوبة التربة في المناطق التي تعرّضت للتصحر ، والغابات التي توفّر الرحيق للنحل، والغابات الأمنيّة التي تخفي مجال الرؤية حول البلدات في الجنوب.
لكي تواصل غابات إسرائيل في أداء مهامها بنجاعة، يشجّع كاكال على تطوير العمليّات الطبيعيّة في غاباته. الطموح هو إنشاء غابات ذات تنوّع بيولوجيّ واسع، والتي ستظهر مقاومة ومرونة في مواجهة تحدّيات مثل تغيّر المناخ وتفشّي الآفات. بهذه الطريقة ستحظى إسرائيل بغابات مستدامة تخدم الأجيال القادمة بشكل جيّد.
الصندوق القوميّ الاسرائيلي - كاكال
تأسّس كاكال (كيرن كييمت لإسرائيل) في عام 1901 ومنذ ذلك الحين يعمل كذراع تنفيذيّ للصهيونيّة. نيابة عن الشعب اليهوديّ، اشترى كاكال (ما يقارب من 2.6 مليون دونم من الأراضي، وأعدّ وأهّل الأراضي للزراعة، شيّد البلدات على الأرض ووضع الأسس لقيام دولة إسرائيل.
يعمل كاكال على تطوير البلاد تطويرًا مستدامًا، بيئيًّا واجتماعيًّا، يعمل كاكال في مختلف هاءل من المجالات، بما في ذلك تطوير منشآت المياه القومية، رعاية الغابات والأحراش، مكافحة التصحّر، إنشاء المتنزّهات، إنشاء البنية التحتيّة للسياحة البيئيّة والتربية البيئيّة. يعمل كاكال من خلال فروعه المنتشرة في جميع أنحاء العالم كجسر بين إسرائيل والعالَم اليهوديّ بأسره.